Rozmowy z rynkiem
Konsultacje publiczne: jak zgłaszać uwagi do projektów regulacji
RCL wyodrębnia w rządowym procesie legislacyjnym trzy osobne tryby: uzgodnienia, konsultacje publiczne i opiniowanie.
Ustal etap i właściwy kanał: konsultacje publiczne, a nie uzgodnienia lub opiniowanie
RCL wyodrębnia w rządowym procesie legislacyjnym trzy osobne tryby: uzgodnienia, konsultacje publiczne i opiniowanie. Regulamin pracy Rady Ministrów nie narzuca ich kolejności – decyduje wyłącznie organ wnioskujący, który może też prowadzić je łącznie. Nie ma więc jednego uniwersalnego momentu na uwagi: najpierw trzeba ustalić, czy projekt jest właśnie w konsultacjach publicznych, a nie w uzgodnieniach czy opiniowaniu.
Rozróżnienie kanałów decyduje o tym, kto i w jakim trybie może zabrać głos. W konsultacjach publicznych projekt przedstawia się organizacjom społecznym lub innym zainteresowanym podmiotom albo instytucjom, których opinia jest pożądana z uwagi na treść projektu ustawy. Opiniowanie ma innych adresatów: Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, inne organy administracji rządowej lub inne organy i instytucje państwowe – jeśli projekt dotyczy ich zakresu działania – oraz podmioty, których prawo opiniowania wynika z przepisów odrębnych. Uzgodnienia prowadzi się z członkami Rady Ministrów, Szefem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i Rządowym Centrum Legislacji. Uwaga merytoryczna wysłana ścieżką uzgodnień między ministrami albo w opiniowaniu przez organ nie trafia do właściwego obiegu uwag społecznych.
Krok po kroku: jak zgłosić uwagi do projektu regulacji w konsultacjach publicznych
- 1. Sprawdź, czy projekt jest w konsultacjach publicznychZidentyfikuj projekt w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów – tylko tam można określić etap procesu legislacyjny.
- 2. Znajdź numer projektu i termin przyjęciaNumer w wykazie prac legislacyjnych oraz planowany termin przyjęcia pozwalają jednoznacznie zidentyfikować projekt i ocenić czas na składanie uwagi.
- 3. Ustal, czy masz prawo do udziałuUczestniczysz, jeśli Twoja organizacja lub wiedza są istotne dla treści projektu – nie ma znaczenia forma prawna, tylko związek z tematem.
- 4. Przygotuj uwagę zorientowaną na treść projektuWskazuj konkretne rozwiązania: definicje, obowiązki, zakresy, terminy – nie wystarczy ogólne stanowisko o potrzebie regulacji.
- 5. Wyślij uwagę przez właściwy kanałInformacje o kanale i terminie składania znajdują się u organu wnioskującego – brak jednego formularza urzędowego.
- 6. Śledź dalsze losy projektuZmiany wynikające z uwag mogą prowadzić do ponownych konsultacji – warto śledzić zmiany w projekcie nawet po zakończeniu etapu.
Różnice między konsultacjami publicznymi, uzgodnieniami i opiniowaniem
- Konsultacje publiczneDo organizacji społecznych, przedsiębiorców, samorządów, OPO – jeśli ich wiedza dotyczy treści projektu.
- UzgodnieniaDla członków Rady Ministrów, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i Rządowego Centrum Legislacji.
- OpiniowanieDo Prokuratury Generalnej, UOKiK, innych organów administracji rządowej i podmiotów z prawem opiniowania.
Znajdź projekt i jego numer w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów
Projekt ustawy trafia do uzgodnień, konsultacji publicznych lub opiniowania po wpisaniu do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Brak projektu w wykazie uniemożliwia przystąpienie do opracowania tekstu projektu ustawy, dlatego wykaz jest pierwszym miejscem, w którym sprawdza się, czy projekt istnieje i na jakim jest etapie.
Kierując projekt do uzgodnień, konsultacji publicznych lub opiniowania, podaje się numer projektu w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów oraz termin planowanego przyjęcia, jeśli został określony. Numer pozwala jednoznacznie zidentyfikować projekt w korespondencji i w treści uwagi, a termin – ocenić, ile czasu zostało na zgłoszenie stanowiska.
Jest jeden wyjątek. Skierowanie projektu do uzgodnień, konsultacji publicznych lub opiniowania może być poprzedzone oceną OSR przez koordynatora OSR, jeżeli wystąpi o to Rada Ministrów lub jej organ pomocniczy. Organ wnioskujący kieruje wtedy projekt do koordynatora OSR, a ten w terminie 14 dni od dnia udostępnienia projektu przedstawia stanowisko, w szczególności co do zakresu OSR oraz zakresu konsultacji publicznych i opiniowania; brak stanowiska w terminie oznacza ocenę pozytywną (§ 32 Regulaminu). Skierowanie projektu następuje wówczas nie po wpisaniu do wykazu prac legislacyjnych, lecz dopiero po dokonaniu oceny OSR przez koordynatora.
Przebieg konsultacji publicznych w rządowym procesie legislacyjnym
- Wpis do wykazu prac legislacyjnych Rady MinistrówPoczątek procesu – bez tego projekt nie może być rozpatrywany.
- Ocena OSR (jeśli wymagana)Koordynator OSR ma 14 dni na stanowisko; brak – oznacza pozytywną ocenę.
- Skierowanie do konsultacji publicznychOrgan wnioskujący przekazuje projekt do konsultacji – z określeniem numeru i terminu.
- Okres składania uwagTrwa do ustalonego terminu – informacje o kanale i terminie dostępne u organu wnioskującego.
- Zakończenie konsultacjiOrgan wnioskujący analizuje uwagi – mogą one prowadzić do zmian i ponownych konsultacji.
Kto może zgłaszać uwagi i komu przedstawia się projekt
Zgodnie z Regulaminem pracy Rady Ministrów w konsultacjach publicznych projekt przedstawia się organizacjom społecznym lub innym zainteresowanym podmiotom albo instytucjom, których opinia jest pożądana z uwagi na treść projektu ustawy. Kryterium nie jest status prawny ani forma organizacyjna, lecz związek między profilem działalności lub wiedzą a rozwiązaniami z projektu. Kanał otwiera się więc także dla przedsiębiorców, organizacji branżowych, samorządów, organizacji pozarządowych i innych instytucji, o ile ich opinia jest pożądana ze względu na treść projektu.
Nie należy mylić tego z opiniowaniem, w którym projekt trafia do organów wskazanych w Regulaminie: Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, innych organów administracji rządowej lub innych organów i instytucji państwowych – jeżeli projekt dotyczy ich zakresu działania – a także podmiotów, których prawo opiniowania wynika z przepisów odrębnych. Jeśli podmiot nie jest adresatem opiniowania, naturalnym miejscem na jego stanowisko są konsultacje publiczne.
Kluczowe dane dotyczące konsultacji publicznych w Polsce
- Kto może uczestniczyć?
- Organizacje społeczne, przedsiębiorcy, samorządy, OPO – jeśli ich wiedza dotyczy treści projektu.
- Czy trzeba mieć status prawny?
- Nie – kluczowy jest związek z tematem, a nie forma organizacyjna.
- Czy istnieje jedyny formularz?
- Nie – sposób przekazania zależy od organu wnioskującego.
- Gdzie sprawdzić, które projekty są konsultowane?
- Wykaz konsultowanych projektów u Sejmu – dostępny na stronie sejm.gov.pl.
Jak powiązać uwagę z konkretnym projektem i jego treścią
Punkt wyjścia to poprawne zidentyfikowanie projektu. Informacja o projekcie kierowanym do konsultacji obejmuje numer w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów oraz termin planowanego przyjęcia, jeżeli został określony. Oba elementy warto przywołać w uwadze, żeby było jasne, do którego dokumentu i której wersji procesu legislacyjnego się ona odnosi.
Druga zasada wynika z kryterium dopuszczania podmiotu do konsultacji: opinia ma być pożądana „z uwagi na treść projektu”. Samo przekonanie o szkodliwości lub potrzebie regulacji nie wystarcza – uwagę trzeba osadzić w konkretnym rozwiązaniu i wskazać, czego dotyczy: uprawnienia, obowiązku, definicji, terminu, zakresu podmiotowego czy kompetencji organu. To odniesienie do treści projektowanej regulacji pozwala ocenić, czy stanowisko mieści się w formule konsultacji publicznych.
Źródła opisujące rządowy proces legislacyjny nie przewidują jednego urzędowego formularza zgłaszania uwag – RCL charakteryzuje sam etap konsultacji, a nie wzór pisma. Sposób przekazania stanowiska zależy więc od tego, jak konsultacje prowadzi organ wnioskujący; tam trzeba szukać informacji o kanale i terminie składania uwag.
Co dzieje się z uwagami po zakończeniu konsultacji
Uwagi z konsultacji nie zamykają procesu. Jeżeli w wyniku uzgodnień, konsultacji publicznych lub opiniowania projekt ustawy ulegnie zasadniczym zmianom, organ wnioskujący może powtórzyć te procesy – wszystkie albo tylko niektóre. Według RCL dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy projekt zmieni się znacznie w wyniku uwzględnienia uwag zgłoszonych w innym procesie.
Dla zgłaszającego wynikają z tego dwie konsekwencje. Po pierwsze, uwzględnienie części uwag może doprowadzić do ponownych konsultacji na zmienionym tekście, co daje kolejną okazję do zabrania głosu – także wobec rozwiązań wcześniej niebudzących zastrzeżeń. Po drugie, uwagi z wcześniejszego etapu mogą zostać wchłonięte lub przekształcone przez zmiany wprowadzone w innym trybie, dlatego warto śledzić dalsze losy projektu, a nie tylko potwierdzenie złożenia uwag.
Konsultacje publiczne przy projektach, które trafiają do Sejmu
Nie każdy projekt regulacji powstaje w rządzie – obok projektów rządowych do Sejmu trafiają projekty wniesione przez Senat albo Prezydenta. Ścieżka z Regulaminu pracy Rady Ministrów nie obejmuje więc wszystkich inicjatyw, a etap parlamentarny rządzi się własnymi zasadami.
Sejm informuje, że Marszałek Sejmu przed skierowaniem do pierwszego czytania projektu ustawy wniesionego przez Senat albo Prezydenta może zarządzić udostępnienie projektu. Sejm prowadzi też wykaz konsultowanych projektów ustaw, w którym można sprawdzić, które projekty udostępniono i poddano konsultacjom. Dla podmiotu chcącego zgłosić uwagi to sygnał, że po etapie rządowym – a przy projektach pozarządowych również bez niego – pojawia się dodatkowa przestrzeń na głos na etapie prac parlamentarnych.
